Geschiedenis van de PLM-posters, 1880-1938: de maatschappij die de moderne reisposter uitvond
De volledige geschiedenis van de Compagnie des Chemins de fer Paris-Lyon-Méditerranée en van de posterontwerpers die tussen 1880 en 1938 de beeldtaal van de Franse poster bepaalden. Hugo d'Alesi, Roger Broders, Cassandre, Albert Brenet.
In het kort
- 57 posters in de collectie Posters Côte d'Azur, de 20 van dit artikel in de tabel hieronder.
- Vanaf 17,95 € in A4, tot 69,95 € in A0, 5 formaten per poster.
- Gedrukt the Nederland op aanvraag, gratis verzending vanaf 59 €.
De tabel
De 20 posters in één oogopslag
De spoorwegmaatschappij Paris-Lyon-Méditerranée, opgericht in 1857, drukte tussen 1880 en 1938 een stempel op de geschiedenis van de Franse poster. 5.000 bestelde posters, tientallen illustratoren en één doel: de Parijzenaars laten dromen van de Côte d'Azur, de Alpen en de Provence.
Van Henri Tanconville tot de eerste Art-decoillustratoren, met Roger Broders als kunstenaar die in de jaren 1920-1930 de meeste posters tekende. De PLM bepaalde wat we tegenwoordig een sterke visuele identiteit zouden noemen: verticaliteit, verzadigde kleurpaletten, gestileerde landschappen en monumentale lettertypes.
Onze collectie is een eerbetoon aan dat erfgoed. Bekijk onze bergposters, Côte d'Azur of Provence, rechtstreeks geïnspireerd op de originele PLM-posters.
De PLM, een spoorwegmaatschappij die grafische geschiedenis schreef
Als je van posters van de Côte d'Azur of de Alpen houdt, kijk je waarschijnlijk, zonder het te weten, naar de erfenis van één enkele spoorwegmaatschappij: de PLM. Tussen 1880 en 1938 bracht de Compagnie des Chemins de fer de Paris à Lyon et à la Méditerranée de grootste reeks reisposters ooit uit. Meer dan 500 gesigneerde posters en een beeldtaal die nog steeds bepaalt wat we de esthetiek van de Franse posters noemen.
Dit is het verhaal van die maatschappij, van de illustratoren die haar posters ontwierpen en van de grafische revolutie die zich tussen de twee wereldoorlogen in haar ateliers voltrok.
1857-1880, de geboorte van de maatschappij die Parijs met de Middellandse Zee verbond
De Compagnie des Chemins de fer de Paris à Lyon et à la Méditerranée ontstaat in 1857 uit de fusie van 3 oudere maatschappijen. Haar netwerk beslaat dan het zuidoostelijke kwart van Frankrijk. Haar boegbeeldlijn, Parijs-Lyon-Marseille, wordt rond de eeuwwisseling de meest winstgevende van Europa, dankzij het kusttoerisme aan de Côte d'Azur en het kuurtoerisme in het Centraal Massief.
In het begin communiceert de PLM sober: saaie typografische affiches en dienstregelingen die in het station hangen. Maar vanaf de jaren 1880 begrijpt ze dat ze mensen moet laten dromen om haar treinen te vullen. Ze geeft professionele posterontwerpers opdracht voor de eerste kleurenillustraties.
1880-1914, het tijdperk van de pioniers (Hugo d'Alesi en Frédéric Hugo d'Alesi)
De eerste grote PLM-posterontwerper heet Frédéric Hugo d'Alesi (1849-1906). Deze Roemeen, gevestigd in Parijs, maakt tussen 1885 en 1905 enkele honderden posters voor de PLM, maar ook voor de Compagnie de l'Est en de Chemins de fer du Nord. Zijn stijl sluit aan bij het oriëntalisme en het realisme: gedetailleerde landschappen, personages in klederdracht en natuurlijke kleuren.
D'Alesi is het prototype van de Belle Époque-affichist. Zijn posters van de Côte d'Azur (Hyères 1908, Cannes 1900, Monaco 1895) kondigen al de beeldtaal aan die Roger Broders 20 jaar later zou perfectioneren: een duikende blik op de baai, palmbomen in silhouet en een mens in klederdracht.
Na zijn dood in 1906 blijft de PLM posters bestellen bij tientallen illustratoren (Misti, Henri Tanconville, Géo Dorival), maar de visuele identiteit blijft versnipperd. Pas in 1922 brengt één enkele illustrator eenheid in de beeldtaal.
De poster van dit fragment
Poster klein haventje aan de Côte d'Azur, huizen en zeilboten
vanaf 19,95 €
1922-1932, het tijdperk van Roger Broders
In 1922 sluit de PLM een bijna exclusief contract met Roger Broders. 10 jaar lang tekent hij een honderdtal posters die de moderne PLM-identiteit bepalen. Wil je weten wat Broders precies bijdroeg, lees dan ons volledige artikel over Roger Broders, de illustrator die het Frankrijk van de jaren 1920 deed stralen.
Wat het tijdperk van Broders kenmerkt, is het eenduidige kleurenpalet (terracotta, oker, diepblauw), de vereenvoudiging van de vormen (gestileerde kleurvlakken, soepele geometrie) en een personage dat ons in het beeld uitnodigt. De reiziger kijkt met de rug naar ons naar het landschap, en wij projecteren onszelf in hem.
De belangrijkste bestemmingen uit het Broders-tijdperk
De mediterrane Côte d'Azur. Cassis, Bandol, La Ciotat, Sainte-Maxime, Saint-Raphaël, Antibes, Monaco, Menton. Meer dan 30 posters tussen 1925 en 1932. Dit is het kerngebied van Broders en het gebied dat het collectieve geheugen het sterkst heeft gevormd.
De Alpen in de winter. Chamonix, La Clusaz, Megève, Saint-Gervais. Een twintigtal posters die het skiën van voor de oorlog toegankelijk maken voor een breed publiek. Slanke figuren in jacquardtruien, gestileerde gletsjers en ijsviolet licht.
De Provence en de Camargue. Avignon, Aix, Les Baux, Arles, Saintes-Maries-de-la-Mer. Een tiental posters die de toeristische Provence van de jaren 1920 in beeld brengen, vóór het massatoerisme.
1925-1938, de andere PLM-school (Roger de Valerio, Pierre Commarmond, Albert Brenet)
Roger de Valerio, de elegante
Terwijl Broders zijn posters van de Côte d'Azur tekent, maakt Roger de Valerio (1886-1951) voor de PLM mondainere, sportievere en maritieme posters. Zijn stijl is realistischer en zijn figuren zijn slanker. Hij ontwerpt posters voor de paardenraces van Cannes, de regatta's van Monaco en de casino's van de Côte d'Azur.
Pierre Commarmond, de Savoyaard
Pierre Commarmond (1897-1983) maakt vooral Alpenposters voor de PLM (Megève, Chamonix, La Clusaz). Zijn palet is directer en zijn personages zijn dynamischer dan die van Broders. Hij vertegenwoordigt de andere kant van de PLM-Alpenposter.
Albert Brenet, de zeeman
Albert Brenet (1903-2005) maakt de laatste generatie PLM-posters vóór de fusie met de SNCF in 1938. Hij is gespecialiseerd in maritieme posters (stoomschepen, Middellandse Zee-cruises voor de Compagnie Paquet, verbonden aan de PLM) en zijn stijl kondigt al de naoorlogse periode aan.
1938, het einde van de PLM en de geboorte van de SNCF
Op 1 januari 1938 worden de 5 grote Franse particuliere maatschappijen (PLM, Nord, Est, État, Paris-Orléans) genationaliseerd en gaan ze op in de SNCF. De PLM verdwijnt op papier, maar haar posters worden nog enkele jaren uit gewoonte gedrukt.
De nieuwe SNCF erft honderden PLM-steendrukplaten en gebruikt ze tot in de jaren 1950. Veel posters die in toeristenwinkels van nu als PLM worden verkocht, zijn in werkelijkheid late SNCF-herdrukken, wat hun vage datering verklaart.
Waarom de PLM-beeldtaal de poster nog steeds domineert
Bijna een eeuw na het verdwijnen van de maatschappij bepaalt de PLM-stijl nog steeds alles wat we nu de Franse poster noemen.
Het egale kleurvlak. Het kleurvlak, een erfenis van de commerciële lithografie, blijft het visuele handschrift van de poster. Geen fotografische verlopen, geen complexe texturen, alleen grote vlakken verzadigde kleur.
Het palet van terracotta en nachtblauw. Het PLM-palet (terracotta, oker, diepblauw, olijfgroen, crème) blijft het meest nagevolgde. Je vindt het terug op covers van woonmagazines, op verpakkingen van ambachtelijke producten en in de etalages van toeristische winkels.
Het personage als uitnodiging. De techniek om een personage van achteren te tonen terwijl het naar het landschap kijkt, wordt nog volop gebruikt door hedendaagse illustratoren die in de lijn van Broders werken.
De PLM-sfeer bij jou thuis
De PLM-esthetiek past vooral bij 3 soorten interieurs.
Haussmanniaanse appartementen in Parijs. Hoge muren (3 m+) kunnen A1- of A2-posters in liggend formaat aan. Kies een staand formaat voor bestemmingen met een sterke verticaliteit (Mont-Saint-Michel, Eiffeltoren) of een liggend formaat voor mediterrane panorama's (Cassis, Bandol).
Provençaalse huizen of Mediterrane villa's. Zichtbare natuursteen of okerkleurig stucwerk gaat perfect samen met het PLM-palet. Maak een wand van 3 tot 5 posters rond je geboortestreek of de streek waar je hart ligt.
Moderne Scandinavische interieurs. Het contrast tussen het minimalisme van licht Scandinavisch hout en de kleurrijke rijkdom van de PLM zorgt voor een opvallende visuele spanning. Kies één groot A1-formaat op een lichte muur, met een gestileerd onderwerp.
Ontdek de PLM-bestemmingen als posters van Brunelia
Al onze collecties van Middellandse Zeesteden sluiten aan bij de PLM-stijl. Cassis, Bandol, La Ciotat, Côte d'Azur, Provence, Marseille: elke poster is getekend in de directe lijn van de grote PLM-affichisten, met een palet van terracotta en diepblauw, gestileerde personages en soepele geometrie.
Wil je meer weten over de illustratoren zelf, lees dan Roger Broders en Cassandre.
Om je bestelling voor te bereiden, bekijk je de afmetingen op de productpagina van de gekozen poster, en onze verzendvoorwaarden en retourvoorwaarden.
De poster van dit fragment
Poster badgasten en ligstoelen onder de Promenade des Anglais in Nice
vanaf 19,95 €
Stel deze muur samen
3 posters uit het artikel, op ware grootte
De 3 posters: 99,85 €
Veelgestelde vragen
Wat je ons vaak vraagt
Wat is de PLM?
De Compagnie des Chemins de fer de Paris à Lyon et à la Méditerranée (PLM), opgericht in 1857, beheerde het spoornet in het zuidoostelijke kwart van Frankrijk tot de nationalisatie en samenvoeging met de SNCF in 1938. Haar reclameafdeling produceerde tussen 1880 en 1938 meer dan 500 reisposters.
Welke illustratoren werkten voor de PLM?
Hugo d'Alesi (1880-1906), Misti, Henri Tanconville, Géo Dorival en vooral Roger Broders (1922-1932), Roger de Valerio, Pierre Commarmond en Albert Brenet (1925-1938). Roger Broders blijft de bekendste, met zo'n honderd posters van de Côte d'Azur.
Wat is het kenmerkende kleurenpalet van PLM-posters?
Terracotta, oker, diepblauw (bijna mat), olijfgroen en crème. Nooit felturquoise, nooit verzadigd geel. Dit palet van terracotta en nachtblauw vormt het DNA van de Franse poster.
Hoeveel zijn originele PLM-posters waard?
De prijs loopt sterk uiteen, afhankelijk van de illustrator, het jaar, de staat en de zeldzaamheid. De Broders uit 1925-1932 (Cassis, Bandol, La Ciotat) brengen regelmatig flinke bedragen op. Topstukken zoals Normandie van Cassandre gaan voor nog veel meer weg.
Waarom beïnvloedt de PLM-stijl de posters van nu nog steeds?
Het egale kleurvlak, het palet van terracotta en diepblauw, het personage van achteren dat de kijker uitnodigt en de soepele geometrie zijn een gedeelde beeldtaal geworden van alle eigentijdse studio's die Franse posters ontwerpen.
Vervolg je reis
De collecties van dit artikel
Lees verder
